Γιατί οι ΗΠΑ έριξαν τις ατομικές βόμβες στην Ιαπωνία

Τον Αύγουστο του 1945, οι Ηνωμένες Πολιτείες έριξαν δύο ατομικές βόμβες στις ιαπωνικές πόλεις Χιροσίμα (6 Αυγούστου) και Ναγκασάκι (9 Αυγούστου). Η ρίψη των βομβών Little Boy και Fat Man είχε ως αποτέλεσμα τον ακαριαίο και οδυνηρό θάνατο περίπου 150.000–246.000 ανθρώπων, στην πλειονότητά τους αμάχων.

Η απόφαση για τη χρήση των πρώτων πυρηνικών όπλων στον κόσμο παραμένει ένα από τα πιο έντονα συζητημένα θέματα στη σύγχρονη ιστορία, καθώς ισορροπεί ανάμεσα στη στρατιωτική αναγκαιότητα, τις πολιτικές σκοπιμότητες και την ανθρώπινη τραγωδία.

Το Σχέδιο Μανχάταν και η Φυσική των Όπλων

Η δημιουργία των βομβών ήταν το αποτέλεσμα του Σχεδίου Μανχάταν (Manhattan Project), ενός άκρως απόρρητου ερευνητικού προγράμματος υπό την επιστημονική διεύθυνση του φυσικού J. Robert Oppenheimer και τη στρατιωτική διοίκηση του Στρατηγού Leslie Groves. Το πρόγραμμα σχεδίασε δύο διαφορετικούς τύπους πυρηνικών όπλων:

Little Boy (Ουράνιο-235): Ρίφθηκε στη Χιροσίμα. Χρησιμοποιούσε μια απλή διάταξη τύπου πυροβόλου (gun-type), η οποία εκτόξευε ένα υποκρίσιμο βλήμα ουρανίου-235 μέσα σε έναν υποκρίσιμο κύλινδρο-στόχο για να επιτύχει υπερκρίσιμη μάζα και να ξεκινήσει η πυρηνική αλυσιδωτή αντίδραση.
Fat Man (Πλουτώνιο-239): Ρίφθηκε στο Ναγκασάκι. Το πλουτώνιο δεν μπορεί να πυροδοτηθεί με τη μέθοδο του πυροβόλου επειδή υφίσταται αυθόρμητη σχάση πολύ γρήγορα, προκαλώντας πρόωρη έκρηξη χαμηλής ισχύος (fizzle). Αντίθετα, χρησιμοποιούσε έναν εξαιρετικά περίπλοκο σχεδιασμό ενδόρρηξης (implosion): μια σφαίρα πλουτωνίου-239 περιβαλλόταν από εκρηκτικούς φακούς που πυροδοτούνταν ταυτόχρονα, συμπιέζοντας το πλουτώνιο σε κρίσιμη πυκνότητα.

Η Επίσημη Στρατιωτική Δικαιολόγηση

Η επίσημη εξήγηση που παρουσιάστηκε από τον Πρόεδρο Harry Truman και τον Υπουργό Πολέμου Henry Stimson ήταν καθαρά στρατιωτική.

Οι Σύμμαχοι προετοίμαζαν την Επιχείρηση Downfall, μια τεράστια αποβατική εισβολή στα κύρια ιαπωνικά νησιά.
Με βάση τη λυσσαλέα αντίσταση που συνάντησαν στην Ιβο Τζίμα και την Οκινάουα, οι στρατιωτικοί σχεδιαστές εκτιμούσαν ότι μια χερσαία εισβολή θα κόστιζε εκατοντάδες χιλιάδες ζωές Συμμάχων και πιθανώς εκατομμύρια απώλειες για τους Ιάπωνες.
Σύμφωνα με αυτή την άποψη, οι ατομικές βόμβες ήταν ένα αναγκαίο στρατιωτικό μέτρο για να εξαναγκάσουν την Ιαπωνία σε άμεση, άνευ όρων παράδοση και να τερματίσουν γρήγορα τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.

Ο Αμφισβητούμενος Λόγος: Η «Ατομική Διπλωματία» και ο Σοβιετικός Παράγοντας

Πολλοί ιστορικοί, με κυριότερο τον Gar Alperovitz, υποστηρίζουν ότι η στρατιωτική αναγκαιότητα ήταν δευτερεύουσα και παρουσιάζουν μια διαφορετική θέση βασισμένη στη γεωπολιτική σκακιέρα:

Η Διακήρυξη του Πότσδαμ: Τον Ιούλιο του 1945, οι Σύμμαχοι εξέδωσαν τη Διακήρυξη του Πότσδαμ απαιτώντας την άνευ όρων παράδοση της Ιαπωνίας. Ο Πρωθυπουργός Kantaro Suzuki απάντησε με τον όρο mokusatsu (κυριολεκτικά «σκοτώνω με σιωπή» ή «αγνοώ επιδεικτικά»), τον οποίο οι ΗΠΑ ερμήνευσαν ως απόρριψη.
Η Σοβιετική Εισβολή στη Μαντζουρία: Στη Διάσκεψη της Γιάλτας, ο Ιωσήφ Στάλιν είχε υποσχεθεί να εισέλθει στον πόλεμο κατά της Ιαπωνίας ακριβώς τρεις μήνες μετά την ήττα της Γερμανίας. Στις 9 Αυγούστου 1945, ο Σοβιετικός Στρατός εξαπέλυσε μια μαζική αιφνιδιαστική εισβολή στην κατεχόμενη από την Ιαπωνία Μαντζουρία (Επιχείρηση Καταιγίδα του Αυγούστου).
Η Απόφαση Παράδοσης: Πολλοί ιστορικοί υποστηρίζουν ότι η είσοδος της ΕΣΣΔ στον πόλεμο και η ραγδαία κατάρρευση της Στρατιάς Kwantung έπαιξαν μεγαλύτερο ρόλο στην παράδοση της Ιαπωνίας από ό,τι οι ατομικές βόμβες, καθώς εξάλειψαν κάθε ελπίδα του Τόκιο για μια μεσολαβημένη ειρήνη μέσω της Μόσχας.
Ατομική Διπλωματία: Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία, οι ΗΠΑ χρησιμοποίησαν τις βόμβες κυρίως για να επιδείξουν το πυρηνικό τους μονοπώλιο στη Σοβιετική Ένωση, ελπίζοντας να περιορίσουν τη σοβιετική επιρροή στην Ασία και να εξασφαλίσουν κυρίαρχη θέση στον αναδυόμενο Ψυχρό Πόλεμο.

Η Ανθρωπιστική Κληρονομιά

Ανεξάρτητα από τα γεωπολιτικά κίνητρα, το ανθρώπινο κόστος ήταν συντριπτικό. Την αρχική έκρηξη ακολούθησε ο αργός και οδυνηρός θάνατος από την ασθένεια της ραδιενέργειας (οξύ σύνδρομο ακτινοβολίας) και τα θερμικά εγκαύματα. Σήμερα στη Χιροσίμα, ο Θόλος Γκενμπάκου (Genbaku Dome)—το μόνο κτίριο που έμεινε όρθιο κοντά στο υπόκεντρο της έκρηξης—στέκει ως ένα συγκλονιστικό μνημείο που υπενθυμίζει την ανάγκη για παγκόσμια ειρήνη και πυρηνικό αφοπλισμό.