Το «What If» του Έθνους: Πώς η 21η Απριλίου έκλεψε το μέλλον μιας ολόκληρης γενιάς.

Υπάρχουν κάποιες ημερομηνίες στην ιστορία που λειτουργούν σαν διακλαδώσεις του πεπρωμένου. Για την Ελλάδα, αυτή η ημερομηνία ήταν η 21η Απριλίου 1967. Τότε που οι ερπύστριες των τανκς ισοπέδωσαν τη συνταγματική τάξη και «πάγωσαν» τον χρόνο για επτά σκοτεινά χρόνια.

Τι θα συνέβαινε όμως αν τα ξημερώματα εκείνης της Παρασκευής το σχέδιο του Γεωργίου Παπαδόπουλου είχε διαρρεύσει και ακυρωνόταν; Τι θα γινόταν αν η Ελλάδα έφτανε στις κάλπες της 28ης Μαΐου 1967;

Αν βουτήξουμε στα ιστορικά δεδομένα, τις μυστικές εκθέσεις των ξένων διπλωματών και τους συσχετισμούς δυνάμεων της εποχής, αποκαλύπτεται μια παράλληλη πραγματικότητα. Μια Ελλάδα που θα απέφευγε τη μεγαλύτερη εθνική της τραγωδία μετά το '22.

1. Ο Θρίαμβος του Μαΐου: Η Εκλογική Σάρωση του «Γέρου»

Αν γίνονταν οι εκλογές της 28ης Μαΐου 1967, δεν υπήρχε αμφιβολία για το αποτέλεσμα. Όλες οι μυστικές δημοσκοπήσεις της αμερικανικής πρεσβείας και της ΚΥΠ έδειχναν το ίδιο πράγμα: Η Ένωση Κέντρου του Γεωργίου Παπανδρέου θα σάρωνε με ποσοστά άνω του 50%.

Ο λαός, εξοργισμένος από τη διετία της Αποστασίας και τα ανακτορικά παιχνίδια, θα εξαργύρωνε την ψήφο του ως μια ηχηρή εκδίκηση υπέρ της δημοκρατίας.

Ο Γεώργιος Παπανδρέου, στα 79 του χρόνια, θα ορκιζόταν ξανά Πρωθυπουργός με πανίσχυρη λαϊκή εντολή. Όμως, η πραγματική αλλαγή δεν θα ερχόταν από τον ίδιο, αλλά από τη διαδοχή του. Λόγω της προχωρημένης ηλικίας του «Γέρου», η ηγεσία της χώρας θα περνούσε πολύ σύντομα στον γιο του, Ανδρέα Παπανδρέου.

Ο Ανδρέας Παπανδρέου σε συνέντευξη Τύπου, Άμστερνταμ, 1968.

Η Ελλάδα θα γνώριζε το ρεύμα του σοσιαλιστικού εκσυγχρονισμού και της «Αλλαγής» ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του '60, αντί για το 1981.

2. Το Στέμμα στο Περιθώριο και η Πρόωρη Ευρωπαϊκή Πορεία

Η εκλογική νίκη του Κέντρου θα αφοπλιζε το Παλάτι. Ο νεαρός Βασιλιάς Κωνσταντίνος, μπροστά στη λαϊκή ετυμηγορία, θα αναγκαζόταν να υποχωρήσει και να περιοριστεί σε έναν καθαρά συμβολικό ρόλο — όπως οι μονάρχες της Βόρειας Ευρώπης.

Παράλληλα:

• Τα μισητά πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων, το φακέλωμα και οι εξορίες θα καταργούνταν μια ώρα αρχύτερα.
• Ο Στρατός θα περνούσε σταδιακά υπό τον έλεγχο της πολιτικής ηγεσίας, αποκαθαίροντας τα παρακρατικά στοιχεία.
• Η Ελλάδα θα έμπαινε στην τότε ΕΟΚ (Ευρωπαϊκή Ένωση) πολύ νωρίτερα από το 1981. Η Χούντα πάγωσε τις ευρωπαϊκές σχέσεις της χώρας για επτά χρόνια· χωρίς αυτήν, η οικονομική και θεσμική ενοποίηση με την Ευρώπη θα γινόταν με όρους χρυσής ευκαιρίας στην καρδιά της ευρωπαϊκής ανάπτυξης.

3. Το Μεγάλο Κέρδος: Μια Κύπρος Ενιαία και Αλόβητη

Αυτή είναι η πιο τραγική παράμετρος του «What If». Η μεγαλύτερη πληγή της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας —η διχοτόμηση της Κύπρου το 1974— δεν θα είχε συμβεί ποτέ.

Για να εισβάλει η Τουρκία στην Κύπρο (ο «Αττίλας» του 1974), χρειάστηκε το μοιραίο, προδοτικό πραξικόπημα της Χούντας των Αθηνών (υπό τον αδίστακτο «αόρατο δικτάτορα» Δημήτριο Ιωαννίδη) που ανέτρεψε τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο.

Μνημείο του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ΄, ο οποίος θα παρέμενε Πρόεδρος της Κύπρου.

Χωρίς Χούντα στην Αθήνα:

• Δεν θα υπήρχε Ιωαννίδης, ούτε ΕΟΚΑ Β΄ να σπείρει τον εσωτερικό διχασμό στο νησί.
• Ο Μακάριος θα παρέμενε Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας.
• Η Άγκυρα δεν θα είχε απολύτως κανένα νομικό ή πολιτικό πρόσχημα να εξαπολύσει στρατιωτική εισβολή, επικαλούμενη τη Συνθήκη Εγγυήσεων.

Η Κύπρος σήμερα θα ήταν ένα ενιαίο, ευημερούν κράτος, χωρίς Αττίλα, χωρίς αγνοούμενους, χωρίς συρματοπλέγματα στη Λευκωσία και χωρίς κατοχικό στρατό στο 37% του εδάφους της.

Το Σκοτεινό Σενάριο: Ήταν όλα ρόδινα;

Αν θέλουμε να φανούμε αντικειμενικοί ιστορικοί αναλυτές, η αποφυγή της 21ης Απριλίου δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα θα μετατρεπόταν αυτόματα σε παράδεισο. Η χώρα ήταν ένα μπαρουτοκαπήλι.

Υπήρχε ένας μεγάλος κίνδυνος: Η «Χούντα των Στρατηγών».

Ο Βασιλιάς και η ηγεσία του στρατεύματος ετοίμαζαν το δικό τους, «επίσημο» πραξικόπημα σε περίπτωση που ο Παπανδρέου κέρδιζε τις εκλογές. Οι συνταγματάρχες (Παπαδόπουλος, Παττακός) απλώς τους πρόλαβαν στον δρόμο!

Ακόμα λοιπόν κι αν γλιτώναμε τη 21η Απριλίου, η Ελλάδα θα έπρεπε να παλέψει σκληρά στους δρόμους και στη Βουλή για να αποτρέψει μια άλλη στρατιωτική επέμβαση από το Παλάτι. Ο πολιτικός αναβρασμός στα τέλη του '60 θα ήταν τεράστιος.

Η Ετυμηγορία της Ιστορίας

Όσες εντάσεις κι αν αντιμετώπιζε μια δημοκρατικά εκλεγμένη κυβέρνηση το 1967, τίποτα δεν μπορεί να συγκριθεί με το βαρύ τίμημα που πλήρωσε ο ελληνισμός εξαιτίας της Επταετίας.

Χωρίς τη Χούντα, η Ελλάδα θα είχε κερδίσει μια ολόκληρη δεκαετία δημοκρατικής ωριμότητας, οικονομικής προόδου και θεσμικού εκσυγχρονισμού. Και το κυριότερο; Η Κύπρος θα παρέμενε ολόκληρη. Η 21η Απριλίου δεν ήταν απλώς μια πολιτική ανωμαλία· ήταν η στιγμή που η Ελλάδα έχασε το μέλλον της για να το ξαναβρεί, λαβωμένη, στα συντρίμμια του 1974.

Φωτογραφίες: Ανδρέας Παπανδρέου, Eric Koch για το Anefo, CC BY-SA 3.0 nl· μνημείο Μακαρίου Γ΄, Berthold Werner, CC BY-SA 4.0 — μέσω Wikimedia Commons